Przejdź do treści
  1. Start
  2. Kreta
  3. Spinalonga

Spinalonga: wyspa trędowatych, historia i dojazd

Redakcja Wyspy Grecji, , 7 min czytania

Spinalonga
Fot. Wolfgang Moroder, CC BY-SA 3.0

Spinalonga to niewielka wyspa w zatoce Elounda, na północno-wschodniej Krecie. Od 1904 do 1957 roku służyła jako miejsce izolacji osób chorych na trąd. Dostaniesz tu historię wyspy, opis dojazdu łodzią z Plaki, Eloundy i Agios Nikolaos oraz informacje, ile czasu zaplanować na zwiedzanie.

Czym jest Spinalonga i gdzie leży?

Spinalonga to skalista wyspa w północnej części zatoki Elounda. Jej powierzchnia wynosi 0,085 kilometra kwadratowego, czyli około 85 000 metrów kwadratowych. Najwyższy punkt leży na wysokości około 50 metrów, w środkowo-południowej części wyspy. Od zachodu dzieli ją około 750 metrów wody od wsi Plaka na kreteńskim lądzie. Na południu oddziela ją wąski pas wody od wyspy Kolokitha, a od wschodu jest otwarta na Morze Kreteńskie. Administracyjnie wyspa należy do gminy Agios Nikolaos, w regionie Lasithi. Oficjalna nazwa to Kalydon, ale większość osób zna ją jako Spinalongę. Łatwo ją pomylić z pobliskim półwyspem o tej samej nazwie. Wyspa jest niezamieszkana od 1962 roku.

Widok z góry na wyspę Spinalonga z murami obronnymi i zabudowaniami na tle morza oraz gór.
Spinalonga, widok z góry na ufortyfikowaną wyspę u wybrzeży Krety Fot. Ggia, CC BY-SA 3.0

Skąd wzięła się nazwa Spinalonga?

Nazwa pochodzi od Wenecjan. Według dokumentów weneckich wywodzi się od greckiego wyrażenia „stin Elounda”, czyli „do Eloundy”. Wenecjanie nie rozumieli tego zwrotu, więc przerobili go na swój język i nazwali wyspę Spina longa, co znaczy „długi cierń”. Miejscowi przejęli tę nazwę. Według jednej z hipotez chodzi o kształt terenu, który z Eloundy przypomina kolec.

Turcy w okresie osmańskim nazywali wyspę Spirlonga. Może to być zwykłe przekręcenie wymowy, ale według części badaczy wiąże ją z lokalną legendą o miłości Spirosa i Longi. W czasach kolonii trędowatych od 1904 do 1957 roku wyspa miała przydomek „wyspa żywych trupów”.

Nazwa Spinalonga jest dziś używana powszechnie, nawet na tabliczkach informacyjnych i przy łodziach. Oficjalnie wyspa nosi nazwę Kalydon, a jej dawna nazwa przetrwała znacznie lepiej.

Jak wyglądała wenecka twierdza na wyspie?

Wenecjanie rządzili Krętą od 1210 roku i budowali tu wiele fortec. Spinalonga była jedną z ostatnich. W połowie XV wieku Wenecjanie zaczęli zakładać na zatoce solniska, co przyciągnęło osadników i handel. Zagrożenie ze strony Turków po upadku Konstantynopola w 1453 roku i ciągłe najazdy piratów zmusiły ich do ufortyfikowania wyspy.

W 1579 roku położono kamień węgielny fortyfikacji, zbudowanych na ruinach dawnej akropolis. Do budowy użyto kamienia z samej wyspy oraz z Olouda i Kolokitha. Twierdza miała 35 armat i była jednym z najważniejszych fortów morskich na Morzu Śródziemnym.

Po podbiciu reszty Krety przez Turków w wojnie kreteńskiej od 1645 do 1669 roku Spinalonga pozostała w rękach Wenecjan. Wielu chrześcijan szukało tu schronienia przed prześladowaniami. Zachowała się też informacja o kościele Agios Paneteleimon z 1709 roku, który przetrwał tylko sześć lat. Zniszczono go podczas ostatniej wojny osmańsko-weneckiej.

W 1715 roku wyspę przekazano Turkom na mocy porozumienia. Zakładało ono bezpieczne przeniesienie mieszkańców na Korfu. Turcy nie dotrzymali warunków, co oznaczało zabijanie i zniewalanie miejscowych.

Jak działała kolonia trędowatych?

W 1903 roku państwo kreteńskie ogłosiło obowiązkową izolację chorych na trąd na Spinalondze. Na decyzję wpłynęły poglądy duńskiego dermatologa Edvarda Ehlersa, zwolennika izolacji. Równocześnie usunięto z wyspy pozostałych muzułmańskich mieszkańców.

Pierwsze 251 chorych przybyło w październiku 1904 roku. Później przypływali kolejni, czasem w kajdanach. Choroba wiązała się wtedy z silnym piętnem. Rodziny często nie wspominały o krewnych na wyspie, a nazwiska chorych wykreślano z ksiąg w rodzinnych miastach.

Pierwsi osadnicy zajęli niziny i rozebrali tureckie domy, używając materiału do budowy własnych. Na wyspie był cmentarz, a żółta flaga na najwyższym punkcie ostrzegała podróżnych przed trądem. Ci, którzy zajmowali się odkażaniem towarów opuszczających wyspę, używali siarki. W rzeczywistości była to metoda nieskuteczna.

Od 1925 roku sytuację poprawiał lekarz Grammatikakis, a w 1928 roku dawna budowla meczetu została przystosowana na jednostkę medyczną. Wcześniej chorzy żyli w izolacji, zdani na deszczówkę i dostawy żywności z lądu.

Kto zorganizował życie na wyspie?

W 1936 roku na wyspę trafił Epaminondas Remoundakis, student prawa, który sam był chory na trąd. Założył organizację Bractwo Chorych Spinalongi im. świętego Pantelejmona. Jej celem była poprawa warunków życia. Zaczęło się od sprzątania ulic, poprawy higieny i bielenia budynków.

W 1938 roku bractwo uzyskało zgodę rządu greckiego na rozebranie fragmentu średniowiecznych fortyfikacji i wytyczenie ścieżki dookoła wyspy. Ścieżka była dostępna dla chorych z niepełnosprawnością ruchową. Ludzie zbierali się we wschodniej, osłoniętej od wiatru części wyspy, grali w tryktrak i warcaby. Powstała kawiarnia, a dar gramofonu pozwalał słuchać muzyki.

Remoundakis wywalczył zgodę na małżeństwa między chorymi i na prowadzenie działalności gospodarczej. Na wyspie rodziły się dzieci. Bractwo wprowadziło też zakaz używania luster, ponieważ chorzy nie chcieli widzieć swoich twarzy. Po II wojnie światowej zorganizowano prąd i kino, a dla społeczności zbudowano dwa budynki z 24 pokojami każdy.

Od 1948 roku wprowadzano nowe metody leczenia. Zasady izolacji złagodniały. W 1955 roku formalnie zniesiono izolację, choć wyspa nadal działała. Kreteńska reżyserka Líla Kourkoulákou nakręciła wtedy film dokumentalny The Island of Silence, czyli Wyspa milczenia. Pokazywał prawdziwych chorych, co było kontrowersyjne. Film pokazano na festiwalu w Wenecji.

Co stało się z wyspą po 1957 roku?

Chorych przeniesiono w 1957 roku do stacji antytrądowej w Agia Varvara w Attyce. Ostatnim mieszkańcem był kapłan Chrysathos Katsouloyiannakis z klasztoru Toplou na Sitii. Opuścił wyspę dopiero w 1962 roku, bo chciał zachować prawosławne obrzędy wspominania zmarłych. Po jego wyjeździe Spinalonga została opuszczona.

Przez dekady wyspa była pusta i padła ofiarą grabieży, zwłaszcza w czasach juncty z lat od 1967 do 1974. Dostęp zakazano pod pretekstem fikcyjnego ryzyka zakażenia, co miało odstraszać szabrowników. Etnograf Maurice Born zaczął badania w 1967 roku. Był pierwszym badaczem, który odwiedził wyspę po jej opuszczeniu. Wynajmował dom w Place i codziennie przepływał na wyspę małą łodzią z nadmuchiwanymi burtami. Dokumentował wszystko i niczego nie zabierał. Później żałował, że wiele przedmiotów i tak przepadło.

Na wyspie kręcono też scenę do filmu Wernera Herzoga Last Words z 1968 roku. Dziś Spinalonga jest jednym z najczęściej odwiedzanych miejsc na Krecie. Wielu turystów przybywa tu z powodu powieści Victorii Hislop The Island, którą zekranizowano jako serial.

Jak dojechać na Spinalongę z Plaki, Eloundy i Agios Nikolaos?

Najkrótsza przeprawa odbywa się z Plaki. Łódź płynie tam około dziesięciu minut. Z Eloundy i z Agios Nikolaos przeprawa trwa dłużej. W sezonie łodzie odpływają z kilku miejsc we wszystkich trzech miejscowościach. Rozkład zmienia się z sezonu na sezon, dlatego przed wyjazdem sprawdź go na stronie przewoźnika obsługującego przeprawy z Plaki, Eloundy i Agios Nikolaos.

Białe budynki na zboczu wzgórza nad zatoką, w tle pasmo górskie
Elounda, widok na miejscowość i okoliczne wzgórza Fot. Mietek Ł, CC BY-SA 3.0

Wsiadanie na łódź powrotną jest dość swobodne. Można wsiąść na prawie każdą łódź, która płynie do właściwego miasta. Upewnij się tylko, dokąd płynie, bo inaczej możesz wylądować daleko od samochodu. Zwykle wysiadasz w nieco innym miejscu niż wsiadałeś, ale dojście nie jest długie.

Wieś Plaka, z której najłatwiej dostać się na wyspę, leży w pobliżu centrum Eloundy. Jeśli planujesz więcej, zobacz atrakcje Krety, w tym Elounda, solniska z XV wieku i kanał zbudowany przez francuskich inżynierów.

Ile czasu i biletu zaplanować na zwiedzanie wyspy?

Wstęp na wyspę jest płatny, a ceny sprawdzisz na oficjalnej stronie obiektu. W kasie można kupić przewodniki w kilku językach. Na samą wyspę warto przeznaczyć co najmniej dwie godziny, do tego dochodzi czas na przeprawę. Cały dzień na wyspie też wystarczy, bo jest tu wiele do obejrzenia.

Aby obejść całą wyspę, trzeba dużo chodzić po stromych schodach i podejściach. Jeśli chodzenie sprawia trudność, główna część dawnej wioski jest dostępna bez większych wysiłków. Tu znajdują się sklepy przy głównej ulicy, domy, szpital i kościół.

Latem warto przypłynąć jak najwcześniej, bo w południe jest bardzo gorąco. Zabierz wodę. Na przystani jest mała tawerna i toaleta. Na terenie twierdzy nie wolno jeść piknikowego posiłku, ale można to zrobić poza murami, w okolicy przystani. Sprawdź też pogodę na Krecie przed wyjazdem, bo wiatr i upał wpływają na wygodę zwiedzania.

Przy przystaniach w Place, Eloundzie i Agios Nikolaos stoi wiele tawern. Właściciele zapraszają do swoich lokali. Nie musisz wybierać pierwszej z brzegu, lepiej się przespacerować.

Od czego zacząć planowanie wyprawy?

Zacznij od sprawdzenia rozkładu łodzi i godziny ostatniego odpłynięcia z wyspy. Bez tej informacji łatwo utknąć na wyspie lub w niewłaściwym miejscu na lądzie. Wybierz punkt wyjazdu, z którego masz najbliżej do noclegu lub samochodu.

Zaplanuj co najmniej dwie godziny na wyspie plus czas przeprawy. Wyjdź rano, bo latem jest gorąco, a tłum tworzy się w ciągu dnia. Zabierz wodę i wygodne buty, bo ścieżki prowadzą pod górę i po schodach.

Jeśli po zwiedzaniu chcesz odpocząć nad morzem, zajrzyj do plaży Krety. W pobliżu Agios Nikolaos jest długa piaszczysta plaża Almyros. Dojście z centrum zajmuje około 20 minut. Gdy wieje wiatr, lepszy bywa kamienisty brzeg.

Na koniec sprawdź wszystkie ceny, godziny i rozkłady na oficjalnych stronach i u przewoźników, bo te dane zmieniają się co sezon.

Przed podróżą: pytania

Ile czasu potrzeba na zwiedzanie Spinalongi?

Na wyspie warto spędzić co najmniej dwie godziny, a cały dzień daje spokojne zwiedzanie. Do tego trzeba doliczyć czas przeprawy łodzią.

Skąd odpływają łodzie na Spinalongę?

Łodzie odpływają z Plaki, Eloundy i Agios Nikolaos. Z Plaki przeprawa trwa około dziesięciu minut, z pozostałych miejscowości jest dłuższa.

Czy na Spinalondze ktoś mieszka?

Wyspa jest niezamieszkana od 1962 roku, kiedy opuścił ją ostatni mieszkaniec, kapłan Chrysathos Katsouloyiannakis.

Dlaczego wyspa nazywa się Spinalonga?

Nazwa pochodzi od Wenecjan, którzy przekształcili grecką frazę „stin Elounda” w spina longa, czyli „długi cierń”.

Ile kosztuje bilet na Spinalongę?

Wstęp jest płatny, a aktualną cenę biletu sprawdź przed wyjazdem na oficjalnej stronie obiektu.

Czy można zabrać na wyspę jedzenie?

Na terenie twierdzy nie można jeść piknikowego posiłku. Możesz to zrobić poza murami, w okolicy przystani.

Podziel się: E-mail Facebook

Obok tego tekstu

Spinalonga: wycieczki i bilety link partnerski